Blog details

Năm 2025 được xem là một dấu mốc quan trọng trong các hoạt động của Liên minh Khả năng Chống chịu Khí hậu Zurich (Zurich Climate Resilience Alliance – ZCRA) tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý rủi ro ngập lụt dựa trên công nghệ và dữ liệu. Theo ông Toàn Vũ từ tổ chức ISET-International, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ đã góp phần thay đổi cách các địa phương chuẩn bị và ứng phó với thiên tai, đồng thời tác động tích cực đến hơn 307.000 người trong năm 2025.

Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu dựa trên tri thức địa phương

Tại tỉnh Gia Lai và thành phố Huế, dữ liệu do cộng đồng thu thập trong các đợt ngập lụt, như dấu vết mực nước, hiện đã được tích hợp vào các cơ sở dữ liệu và nền tảng quản lý rủi ro thiên tai chính thức của địa phương. Dựa trên chương trình thí điểm thành công của ISET-International, các bộ dữ liệu mở này đang được sử dụng trực tiếp để hỗ trợ hệ thống cảnh báo sớm, công tác chuẩn bị ứng phó và quy hoạch hạ tầng.

Nhóm nghiên cứu của ISET cũng phối hợp cùng chính quyền địa phương và Văn phòng Điều phối Biến đổi Khí hậu tỉnh Gia Lai nâng cấp nền tảng thông tin địa lý hiện có. Hệ thống này tích hợp dữ liệu lượng mưa, mực nước sông, dữ liệu từ các cột đo ngập thông minh và bản đồ lịch sử ngập lụt, bao gồm cả dữ liệu từ các nghiên cứu truy vết ngập do nhóm thực hiện. Nền tảng đã được cộng đồng sử dụng rộng rãi, với số lượt truy cập tăng từ 2,1 triệu lượt năm 2021 lên hơn 12,8 triệu lượt vào tháng 10/2025, đặc biệt tăng mạnh trong mùa mưa lũ.

Tại Huế, chính quyền địa phương cũng đã chuyển từ việc lắp đặt rời rạc các cột cảnh báo ngập thông minh sang xây dựng lộ trình triển khai quy mô toàn thành phố với hơn 180 vị trí. Dữ liệu từ các cột đo ngập – được ISET thí điểm từ năm 2023 – hiện đã được tích hợp vào hệ thống quản lý chính thức và hỗ trợ cộng đồng ra quyết định theo thời gian thực.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận Quảng Điền kiểm tra tháp cảnh báo lũ thông minh trong trận lũ tháng 11 năm 2023. Ảnh: Sở Tài nguyên nước và Biến đổi khí hậu Huế.

Tăng cường sự tham gia và tính bền vững của địa phương

Theo ISET, những kết quả đạt được không đến từ một hoạt động đơn lẻ mà là quá trình hợp tác liên tục với sự tham gia sâu rộng của các bên liên quan ở nhiều cấp độ. Phương pháp “học thông qua thực hành” được áp dụng xuyên suốt quá trình từ thu thập dữ liệu, đánh giá, thiết kế cho đến triển khai giải pháp, với sự tham gia trực tiếp của các cơ quan quản lý rủi ro thiên tai và cộng đồng địa phương.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao năng lực mà còn tăng cường tính sở hữu của địa phương đối với các kết quả dự án. Việc tích hợp giải pháp vào hệ thống quản lý hiện có và cam kết duy trì lâu dài từ phía chính quyền được xem là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo tính bền vững của các can thiệp.

Đáng chú ý, sau các đợt lũ lịch sử xảy ra vào tháng 10 và 11/2025, thành phố Huế đã chủ động cập nhật cơ sở dữ liệu quản lý rủi ro thiên tai mà không cần hỗ trợ từ bên ngoài, cho thấy năng lực và tính chủ động của địa phương đã được nâng cao rõ rệt.

Phường Bình Thủy, thành phố Cần Thơ bị ngập lụt do thủy triều trong trận lũ tháng 9 năm 2025. Ảnh: Nhung Đặng, Viện Mekong, Đại học Cần Thơ.

Thay đổi nhận thức về khả năng chống chịu

Trong quá trình triển khai dự án, nhóm nghiên cứu nhận thấy nhận thức của cộng đồng và các bên liên quan về “khả năng chống chịu” đã có nhiều thay đổi tích cực. Nếu như ở giai đoạn đầu, khái niệm này còn khá mới mẻ, thì hiện nay cộng đồng đã quen thuộc hơn với các nội dung liên quan thông qua các hoạt động đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của cộng đồng (CRMC).

Không chỉ ở cấp cộng đồng, tư duy của các cơ quan quản lý cũng đang chuyển dần sang hướng chủ động hơn trong công tác thích ứng. Thay vì chỉ tập trung vào phản ứng khi xảy ra thiên tai, các địa phương hiện quan tâm nhiều hơn đến khả năng vận hành của hệ thống trong các kịch bản cực đoan và các phương án dự phòng khi xảy ra sự cố.

Các giải pháp công nghệ cũng đang tạo ra thay đổi rõ rệt trong cách cộng đồng tiếp cận thông tin rủi ro. Nếu trước đây người dân chủ yếu nhận thông tin qua loa phát thanh từ chính quyền địa phương, thì hiện nay nhiều cộng đồng đã có thể chủ động sử dụng điện thoại thông minh để theo dõi dữ liệu thời gian thực như lượng mưa thượng nguồn hay mực nước sông. Điều này góp phần nâng cao khả năng ra quyết định và chủ động chuẩn bị trước các đợt ngập lụt.

Hướng tới tương lai chống chịu hơn

Với đường bờ biển dài, thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão nhiệt đới, ngập lụt và các đợt nắng nóng cực đoan, Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu. Trong thời gian tới, ISET-International và các đối tác sẽ tiếp tục thúc đẩy cách tiếp cận tổng thể và mang tính hệ thống trong quản lý rủi ro ngập lụt.

Dựa trên những kết quả đạt được, các hoạt động trong tương lai sẽ tiếp tục chú trọng đến tính bền vững, khả năng tích hợp hệ thống, cơ chế dự phòng và phân công trách nhiệm rõ ràng trong vận hành. Đồng thời, việc duy trì sự hợp tác và niềm tin với các đối tác địa phương sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để xây dựng một tương lai chống chịu và thích ứng tốt hơn cho Việt Nam trước các tác động của biến đổi khí hậu.

Cán bộ Sở Quản lý Tài nguyên Nước và Biến đổi Khí hậu Huế đang thảo luận về các địa điểm tiềm năng cho các tháp giám sát lũ thông minh mới.

Ảnh: Sở Tài nguyên Nước và Biến đổi Khí hậu Huế.