Tổng kết dự án phục hồi kênh rạch và quản lý chất thải rắn dựa vào cộng đồng tại phường An Khánh, Cần Thơ
Sau thời gian triển khai, dự án “Phục hồi kênh rạch và quản lý chất thải rắn dựa vào cộng đồng nhằm nâng cao khả năng chống chịu ngập lụt tại phường An Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ” đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc cải thiện môi trường đô thị và nâng cao sự tham gia của cộng đồng địa phương.
Dự án do Viện Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu – Trường Đại học Cần Thơ thực hiện với sự tài trợ của Quỹ Sáng kiến địa phương Canada (Canada Fund for Local Initiatives – CFLI). Thông qua các hoạt động phục hồi hệ thống kênh rạch và cải thiện công tác quản lý chất thải rắn, dự án hướng tới mục tiêu tăng cường khả năng thích ứng với tình trạng ngập lụt đô thị tại khu vực dân cư.
Bối cảnh ngập lụt đô thị tại Cần Thơ
Cần Thơ là đô thị trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long với diện tích hơn 1.400 km² và dân số trên 1,2 triệu người. Trong những năm gần đây, quá trình đô thị hóa nhanh chóng kết hợp với tác động của biến đổi khí hậu đã khiến tình trạng ngập lụt đô thị ngày càng gia tăng.
Các yếu tố như triều cường, mưa lớn, hệ thống thoát nước chưa đồng bộ và tình trạng lấn chiếm kênh rạch đã làm suy giảm khả năng tiêu thoát nước tự nhiên của đô thị. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày của người dân mà còn tác động đến giao thông và các hoạt động kinh tế – xã hội.
Trong bối cảnh đó, việc phục hồi các tuyến kênh rạch và cải thiện công tác quản lý rác thải đô thị được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng thoát nước và giảm thiểu nguy cơ ngập lụt.
Hình 1. Tình trạng ngập lụt đô thị tại thành phố Cần Thơ trong các đợt triều cường
Triển khai nhiều hoạt động cải thiện môi trường khu dân cư
Trong khuôn khổ dự án, nhiều hoạt động đã được triển khai tại khu vực 3, phường An Khánh nhằm cải thiện điều kiện môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Khảo sát và đánh giá hiện trạng
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu và phỏng vấn người dân nhằm đánh giá hiện trạng môi trường, hệ thống thoát nước cũng như các điểm thường xuyên xảy ra ngập lụt. Kết quả khảo sát là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Hình 2. Hoạt động khảo sát và thu thập thông tin từ người dân trong khu vực
Thành lập tổ cộng đồng bảo vệ môi trường
Một trong những hoạt động nổi bật của dự án là hỗ trợ thành lập tổ cộng đồng bảo vệ môi trường với sự tham gia của người dân địa phương. Tổ cộng đồng đóng vai trò duy trì các hoạt động vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, phát quang cỏ dại và giám sát tình trạng kênh rạch trong khu vực.
Sự tham gia của cộng đồng được xem là yếu tố then chốt giúp duy trì hiệu quả lâu dài của các hoạt động bảo vệ môi trường và quản lý rác thải tại địa phương.
Hình 3. Thành lập tổ cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường tại địa phương
Khơi thông dòng chảy và cải thiện hệ thống kênh rạch
Dự án cũng triển khai các hoạt động vệ sinh môi trường và khơi thông dòng chảy tại các tuyến kênh quan trọng như kênh Ông Tà và Rạch Ghe Chìm.
Các hoạt động bao gồm thu gom rác thải, phát quang thảm thực vật và cải thiện dòng chảy, góp phần nâng cao khả năng tiêu thoát nước và cải thiện chất lượng môi trường nước trong khu vực.
Hình 4. Hoạt động vệ sinh và khơi thông dòng chảy tại các tuyến kênh rạch
Lắp đặt thùng rác công cộng thích ứng với ngập lụt
Bên cạnh đó, dự án đã triển khai lắp đặt các thùng rác công cộng được thiết kế phù hợp với điều kiện ngập lụt, góp phần giảm tình trạng tập kết rác tự phát và nâng cao hiệu quả thu gom rác thải trong khu dân cư.
Các thùng rác được bố trí tại các vị trí thuận tiện nhằm khuyến khích người dân bỏ rác đúng nơi quy định và từng bước cải thiện thói quen quản lý rác thải sinh hoạt.
Hình 5. Thùng rác công cộng được lắp đặt trong khu vực dự án
Góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng
Sau quá trình triển khai, dự án đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc cải thiện môi trường sống cho người dân tại phường An Khánh. Các tuyến kênh rạch được vệ sinh và khơi thông đã giúp tăng khả năng thoát nước, giảm tình trạng tắc nghẽn do rác thải và thảm thực vật.
Đồng thời, các hoạt động truyền thông và tập huấn đã góp phần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường và quản lý chất thải rắn. Sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc duy trì vệ sinh môi trường được xem là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo tính bền vững của các kết quả dự án.
Những kinh nghiệm từ dự án có thể trở thành cơ sở để phát triển các mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng, đồng thời mở ra khả năng nhân rộng tại các khu vực đô thị khác của thành phố Cần Thơ cũng như vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ngập lụt đô thị ngày càng gia tăng.
